Articles
SPELEOLOGIA. Generalnym podmiotem tego artykuÅ‚u, bÄ™dzie omówienie powstawania jaskiÅ„ typu dylatacyjnego, najczęściej w konsekwencji osuwisk jak i pomocy mechanicznej czÅ‚owieka, bowiem by dostać siÄ™ do warstw staÅ‚ych,w których możemy potencjalnie odkryć poczÄ…tek ciÄ…gu jaskiniowego, nierzadko należy użyć sprzÄ™tu do ciężkich prac ziemnych i ludzkich nakÅ‚adów.
Prace odkrywkowe w jaskini Magdy (Kościelec). Na zdjęciu Ryszard Głowacki.
fot. Tomasz Jakubas
Ruchy masowe sÄ… zróżnicowane na caÅ‚ym obszarze Polski pod wzglÄ™dem rodzaju, czÄ™stotliwoÅ›ci, rodzaju podÅ‚oża geologicznego oraz Å›rodków inicjujÄ…cych to zjawisko. DominujÄ…cymi formami powstaÅ‚ymi w wyniku tych dziaÅ‚aÅ„ sÄ… osuwiska. Dotychczasowe badania wykazujÄ… że zdecydowana wiÄ™kszość tych zjawisk koncentruje siÄ™ na obszarze Karpat (to blisko 90 procent powstawania osuwisk w Polsce), które zwiÄ…zane sÄ… gÅ‚ównie z utworami fliszowymi.
Na rozwój osuwisk majÄ… przede wszystkim wpÅ‚yw intensywne opady atmosferyczne, wnikanie wód opadowych i roztopowych, erozja zboczy, dolin i wÄ…wozów oraz niewÅ‚aÅ›ciwa gospodarka terenowa i leÅ›na.
Osuwisko pod Bukowskim Groniem.
fot. Tomasz Jakubas
ChcÄ…c sklasyfikować prawidÅ‚owo osuwisko, gdzie potencjalnie można spodziewać siÄ™ odkrycia nowych systemów jaskiniowych, musimy poznać kilka fizycznych cech osuwiska, które pozwolÄ… nam na Å‚atwiejsze rozpoznanie terenu dziaÅ‚aÅ„ ekploracyjnych.
Warto zabrać na takÄ… terenowÄ… wycieczkÄ™ aparat (w celu udokumentowania naszych przypuszczeÅ„) oraz odbionik GPS, co pozwoli na Å‚atwiejszÄ… geolokalizacjÄ™ badanego terenu dla wyspecjalizowanych np. klubów jaskiniowych. Ostrzegam, że samodzielne próby rozkopywania terenu, mogÄ… nieść poważne konsekwencjÄ™ zdrowotne, ciężkie urazy, okaleczenia jak i problemy prawne (dziaÅ‚ania na terenach rezerwatów).
Potencjalne otwory w osuwisku pod Bukowskim.
fot. Tomasz Jakubas
Poszukiwania terenowe powinniÅ›my prowadzić wzdÅ‚uż wypukÅ‚ych zaÅ‚omów na stoku, wzdÅ‚uż dolnego wklÄ™sÅ‚ego zaÅ‚omu w stoku, wzdÅ‚uż dolin, Ä…wozów, koryt rzecznych. PowinniÅ›my zwrócić uwagÄ™ na typowe cechy osuwiska:
- Obecność stromych fragmentów stoku, które mogÄ… być skarpami osuwiskowymi;
- obecność pokryw i stożków wykraczajÄ…cych poza dolny zaÅ‚om stoku, które mogÄ… być jÄ™zorami osuwiskowymi; należy odróżnić je od pokryw i stożków aluwialnych, deluwialnych, proluwialnych; brzmi to doprawdy skomplikowanie ale dla dociekliwych, warto zaznajomić siÄ™ z tymi pojÄ™ciami.
- obecność gÅ‚azów, bloków skalnych, które mogÄ… pochodzić z przemieszczania utworów w wyniku obrywu lub zsuwania;
- morfologiÄ™ powierzchni stoków, zwÅ‚aszcza obecność pÄ™knięć gruntu, nabrzmieÅ„, nierównoÅ›ci, progów, które mogÄ… wskazywać na przemieszczenie materiaÅ‚u ziemno - skalnego;
- obecność szczelin i rowów;
- szatÄ™ roÅ›linnÄ…, a w szczególnoÅ›ci odchylenia pni drzew od kierunku pionowego.
Rów rozpadlinowy w drodze na Klimczok. Widoczny otwór Jaskini w Klimczoku III.
fot. Tomasz Jakubas
Te kilka zasad powinno nam dać do wyobrażenia, jak winno wyglÄ…dać osuwisko. W Beskidach jest ich kilkadziesiÄ…t, czÄ™sto idÄ…c szlakiem, zupeÅ‚nie nie zwracamy na nie uwagi. Szybciej zwrócimy naszÄ… ciekawość na skaÅ‚ki, pola gÅ‚azów, rowy rozpadlinowe z ukrytymi w nich jaskiniami (np. szlak na Skrzyczne, koloru zielonego). Klasyfikacja osuwiska to bardzo rozwiniÄ™ty dziaÅ‚ geologii, który monitorujÄ™ PaÅ„stwowy Instytut Geologiczny. Wystarczy wspomnieć o samym ukÅ‚adzie geologicznym osuwiska, które dzielimy na: asekwentne;konsekwentne;insekwentne;obsekwentne;subsekwentne;zÅ‚ożone. DefinicjÄ™ brzmiÄ… jak czarna magia i w ramach eksploracji speleologicznej rzadko siÄ™ga siÄ™ po tak skomplikowane szczegóÅ‚y. Ma to dopiero znaczenie przy prowadzeniu inwentarza jaskiniowego, gdzie każdy szczegóÅ‚ jest ważny a przynajmniej mile widziany.
Zapraszam do podzielenia siÄ™ fotografiami bÄ…dź namiarami, na znalezione przez Was, ciekawe miejsce geologiczne, które uważacie że może speÅ‚niać w/w wymogi powyższego artykuÅ‚u.
ŹródÅ‚o: źródÅ‚a internetowe ; materiaÅ‚y KA GB GOPR.
Autor: Tomasz Jakubas
Redaktor Działu Speleologia
WiÄ™cej artykuÅ‚ów:
WSPINANIE: czytaj
TREKKING: czytaj
BIEGI GÓRSKIE: czytaj
SKITURY: czytaj
SPELEOLOGIA: czytaj
ROWERY GÓRSKIE: czytaj