Obecnie mamy do czynienia z bardzo szybko postępującą degradacją, a nierzadko wręcz z dewastacją krajobrazu Beskidów Zachodnich, w szczególności Beskidu Wyspowego, położonego stosunkowo blisko Krakowa i stanowiącego jeden z najbardziej charakterystycznych oraz unikalnych krajobrazowo obszarów Karpat. Nowe wieże i tarasy widokowe, nasilająca się presja inwestycyjna, zabudowa polan śródleśnych, nieprzemyślane działania infrastrukturalne oraz brak spójnej, długofalowej polityki ochrony krajobrazu prowadzą do szybkiej utraty jego autentycznego charakteru. Jeżeli proces ten nie zostanie powstrzymany, istnieje realne ryzyko, że przyszłe pokolenia będą mogły podziwiać walory krajobrazowe i przyrodnicze Beskidu Wyspowego jedynie na archiwalnych fotografiach, a nie w rzeczywistej przestrzeni, która dziś ulega nieodwracalnym przekształceniom. 

PODPISZ PETYCJĘ — STOP dewastacji krajobrazu Beskidu Wyspowego 

Beskid Wyspowy

Beskid Wyspowy to wyjątkowe pasmo górskie o niezwykłych walorach krajobrazowych, przyrodniczych i geologicznych - unikalne nie tylko w skali Polski, ale również całego łuku Karpat. Charakterystyczna rzeźba terenu Beskidu Wyspowego jest przede wszystkim wynikiem budowy geologicznej, zjawiska inwersji rzeźby, ruchów masowych oraz innych procesów geomorfologicznych. W rezultacie obszar ten zyskał specyficzny krajobraz izolowanych masywów, wyraźnie odmienny od typowych układów górskich. Góry nie tworzą tu ciągłych pasm, lecz układają się w formie oddzielnych szczytów - tzw. „wysp” - otoczonych szerokimi i rozległymi dolinami. Dzięki dużym deniwelacjom poszczególne szczyty wyraźnie dominują nad otoczeniem, tworząc malowniczy i charakterystyczny krajobraz. Układ kilkunastu wybitnych górskich „wysp” jest w skali Polski unikatowy - szczególnie efektowny podczas częstych inwersji temperatury, gdy wierzchołki wyłaniają się ponad mgły zalegające w głębokich dolinach. Trafnie ujął to Stanisław Pagaczewski, pisząc:

„Beskid Wyspowy, jakże trafna nazwa, jak dobrze oddająca charakter tej okolicy; z jasnozielonego morza pofalowanego terenu wyrastają ciemne wyspy odosobnionych szczytów - istny archipelag pociągających ku sobie turystów, owych nigdy nienasyconych żeglarzy zielonego krajobrazu” [1] 

Wieże i tarasy widokowe

Istotnym zagrożeniem dla integralności krajobrazu jest lokalizacja nowych dominant krajobrazowych w postaci obiektów wysokościowych i liniowych, takich jak wieże widokowe na szczytach górskich,tarasy widokowe, maszty, słupy, kolejki linowe czy ścieżki w koronach drzew. Budowa wież widokowych na szczytach gór prowadzi do trwałego zaburzenia naturalnej kompozycji krajobrazu. Obiekty tego typu stanowią element silnie ingerujący w naturalny krajobraz i wprowadzają dysharmonię kompozycyjną, zwłaszcza na obszarach o wysokich walorach przyrodniczych i krajobrazowych.

Aktualnie Gminy Mszana Dolna oraz Tymbark planują budowę wieży widokowej na górze Lubogoszcz (968 m n.p.m.)[2],[3] oraz tarasu widokowego na górze Łopień (961 m n.p.m.)[4]. Realizacja wieży widokowej na Lubogoszczy oraz tarasu widokowego na Łopieniu skutkowałaby naruszeniem ww. unikalnych cech krajobrazu Beskidu Wyspowego oraz wprowadzeniem dominant architektonicznych obcych dla naturalnego charakteru tych dwóch gór. Realizacja planowanych przedsięwzięć wiązałaby się z trwałą ingerencją w strukturę krajobrazu o wysokiej wartości, prowadząc do jego fragmentacji oraz zaburzenia kompozycji przestrzennej i relacji widokowych. W konsekwencji mogłoby dojść do nieodwracalnego przekształcenia jednego z najbardziej unikalnych krajobrazów Karpat, stanowiącego cenny komponent dziedzictwa przyrodniczego o wyjątkowej wartości dla obecnych i przyszłych pokoleń, wymagający szczególnej ochrony.

Zagrożenie dla cennych ekosystemów

Masywy Lubogoszczy i Łopienia należą do najcenniejszych przyrodniczo obszarów Beskidu Wyspowego, wyróżniających się stosunkowo wysokim stopniem naturalności oraz kluczowym znaczeniem dla zachowania bioróżnorodności regionu. W ich obrębie zlokalizowane są obszary sieci Natura 2000 — Lubogoszcz oraz Uroczysko Łopień — stanowiące ostoję licznych gatunków chronionych oraz siedlisk o wysokiej wartości przyrodniczej. Rozbudowa infrastruktury turystycznej prowadzi do wzrostu presji antropogenicznej, skutkującej fragmentacją siedlisk oraz zaburzeniami funkcjonowania ekosystemów, co znajduje potwierdzenie w obserwowanych procesach zachodzących na obszarze Mogielicy. Dodatkowo oba masywy pełnią istotną funkcję hydrologiczną jako obszary zasilania wód wykorzystywanych do zaopatrzenia w wodę pitną okolicznych mieszkańców. Intensyfikacja ruchu turystycznego może negatywnie oddziaływać na jakość oraz dostępność tych zasobów, co ma szczególne znaczenie w kontekście już występujących problemów gospodarki wodnej w Mszanie Dolnej.

 PODPISZ PETYCJĘ W TEJ SPRAWIE

Tak potencjalnie może wyglądać wieża na Lubogoszczy

Wizualizacja "molo" na Łopieniu [4] 

Czy na każdej górze Beskidu Wyspowego musi powstać wieża widokowa?

Można powiedzieć, że w Polsce mamy do czynienia z niekontrolowaną modą, a wręcz swoistą „gorączką inwestycyjną”, w ramach której wieże widokowe wyrastają niczym grzyby po deszczu. Beskid Wyspowy nie został pominięty przez to zjawisko — co więcej, pojawiły się koncepcje, formułowane m.in. przez organizacje turystyczne, zakładające budowę sieci wież widokowych, która miałaby objąć niemal wszystkie większe szczyty w tym mezoregionie. Czy na każdej górze musi powstać wieża widokowa? Obecnie coraz więcej turystów poszukuje nie infrastruktury, lecz autentycznego kontaktu z naturą — ciszy, przestrzeni i krajobrazu pozbawionego nadmiernej ingerencji człowieka. To właśnie naturalność i nieprzekształcony charakter gór stanowią o ich największej wartości i atrakcyjności.

W Beskidzie Wyspowym istnieje już gęsta sieć infrastruktury widokowej w postaci wież, obejmująca m.in. obiekty na Mogielicy, Kamionnej, Skiełku, Jaworzu i Miejskiej Górze, a także znaczącą dominantę techniczną na Luboniu Wielkim wraz ze schroniskiem PTTK. Zagospodarowanie turystyczne występuje również na Śnieżnicy. Równocześnie na Lubogoszczy i Łopieniu funkcja widokowa jest obecnie realizowana w sposób naturalny — dzięki istniejącym odsłonięciom terenu, polanom oraz powierzchniom powiatrołomowym. Wprowadzanie kolejnych obiektów widokowych w tych lokalizacjach prowadziłoby do nadmiernej kumulacji infrastruktury w krajobrazie, bez realnego zwiększenia dostępności walorów widokowych, a tym samym bez wykazania racjonalności i efektywności wydatkowania środków publicznych.

Różne wizualizacje wieży, której wybudowanie planowane było kilka lat temu na Jeżowej Wodzie w Siekierczynie [5] 

Zabudowa atrakcyjnych przestrzeni krajobrazowych

Kolejnym zagrożeniem jest presja inwestycyjna samorządów i prywatnych inwestorów na zagospodarowanie atrakcyjnych przestrzeni krajobrazowych pod nowe inwestycje kubaturowe (np. domki turystyczne, hotele, pensjonaty, ośrodki narciarskie), co może prowadzić nie tylko do znacznej degradacji walorów krajobrazowych, lecz także do fragmentacji siedlisk i utraty bioróżnorodności. Może to również skutkować zamykaniem komponowanych widoków, panoram oraz wnętrz krajobrazowych.

Zabudowa obejmuje obecnie zarówno śródleśne polany grzbietowe powyżej 600 m n.p.m., jak i polany położone w strefach szczytowych. Szczególnie kontrowersyjny przykład stanowi dopuszczenie w 2023 roku realizacji inwestycji na Polanie Stumorgowej na Mogielicy — jednej z najcenniejszych krajobrazowo polan w polskich Beskidach [6]. Sprawa ta wywołała duże poruszenie społeczne i była szeroko opisywana w mediach — petycję w tej sprawie podpisało 2341 osób [7]. Sytuacja ta wyraźnie pokazuje, że problem degradacji czy wręcz dewastacji krajobrazu Beskidu Wyspowego nie ma charakteru abstrakcyjnego czy wyłącznie postulatywnego, lecz stanowi realny problem, który bezpośrednio dotyka lokalnych społeczności i miłośników tych gór i budzi ich stanowczy sprzeciw. Niestety obecnie planowane są kolejne działania prowadzące do dalszej degradacji krajobrazu Beskidu Wyspowego. 

Kolejnym problemem jest postępująca utrata krajobrazów otwartych — polan, łąk i pól — poprzez ich zarastanie odłogowanie lub nieprzemyślaną zabudowę. Prowadzi to do bezzasadnej fragmentacji przestrzeni, obniżenia walorów widokowych i estetycznych, a także zaniku naturalnych proporcji krajobrazu. W szczególności zauważalna jest degradacja charakterystycznej struktury przestrzennej regionu, jaką stanowią tradycyjne mozaikowe układy pól, miedz i zadrzewień w formie szachownicowej, łanowej czy niwowej. Elementy te, tworząc swoistą „teksturę krajobrazu”, stanowią o jego rozpoznawalności i tożsamości. 

Park Krajobrazowy Beskidu Wyspowego

Niestety, wskazane wyżej walory krajobrazowe nie znajdują odzwierciedlenia w adekwatnej ochronie prawnej tego obszaru. W latach 90. XX wieku, w okresie tworzenia większości parków krajobrazowych w Polsce, obszar Beskidu Wyspowego został z nie do końca jasnych przyczyn pominięty, co należy ocenić jako istotne zaniechanie w kształtowaniu systemu ochrony przyrody. Odmiennie przedstawia się sytuacja sąsiednich Gorców, które objęto znacznie skuteczniejszymi formami ochrony przyrody i krajobrazu. Obecnie, pomimo postulatów utworzenia dwóch parków krajobrazowych w Beskidzie Wyspowym, zawartych w Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Małopolskiego [10] oraz Strategii Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” [11], mezoregion Beskidu Wyspowego (513.49) wciąż pozostaje obszarem pozbawionym odpowiedniej formy ochrony prawnej, co stanowi poważną lukę w polskim systemie ochrony przyrody. Mezoregion ten jest co prawda częściowo objęty Południowomałopolskim Obszarem Chronionego Krajobrazu [12], jednak forma ta okazała się w praktyce niewystarczająca — m.in. z uwagi na niski reżim ochronny POChK.

Czy możliwe jest jeszcze zachowanie krajobrazu Beskidu Wyspowego przy jednoczesnym pogodzeniu oczekiwań różnych grup interesariuszy — mieszkańców, turystów, inwestorów oraz samorządów? W obliczu postępującej degradacji jego walorów krajobrazowych i przyrodniczych, będącej skutkiem narastającej presji antropogenicznej, powołanie Parku Krajobrazowego Beskidu Wyspowego, obejmującego obszary kluczowych kompleksów leśnych, należy dziś uznać za pilną i w pełni uzasadnioną konieczność. Taka forma ochrony stwarza realne możliwości zachowania równowagi pomiędzy rozwojem społeczno-gospodarczym a ochroną dziedzictwa przyrodniczego, kulturowego i krajobrazowego regionu. Ustanowienie parku krajobrazowego sprzyjałoby wdrażaniu zasad zrównoważonego rozwoju, umożliwiłoby bardziej racjonalne i długofalowe planowanie przestrzenne, a także wzmocniłoby potencjał lokalnych społeczności. Jednocześnie przyczyniłoby się do skuteczniejszej promocji regionu oraz rozwoju odpowiedzialnej, jakościowej turystyki. Beskid Wyspowy zasługuje na to, by jego unikatowy krajobraz był nie tylko przedmiotem podziwu, lecz także skutecznej i przemyślanej ochrony — z myślą o przyszłych pokoleniach. Jest to bowiem przestrzeń wymagająca szczególnego szacunku i troski, nie tylko jako środowisko przyrodnicze, lecz również jako istotny element dziedzictwa kulturowego i tożsamości lokalnej. 

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera aktywność społeczna. Podpisanie poniższej petycji stanowi istotny sygnał dla decydentów, że kwestia ochrony krajobrazu Beskidu Wyspowego jest ważna zarówno dla mieszkańców, jak i turystów. Szerokie poparcie społeczne może realnie wpłynąć na zainicjowanie prac nad parkiem krajobrazowym obejmującym obszary kluczowych kompleksów leśnych oraz na kierunek podejmowanych decyzji, przyczyniając się do zachowania autentycznego charakteru tego regionu i powstrzymania działań prowadzących do dalszej degradacji jego walorów krajobrazowych.

Literatura, dokumenty i źródła internetowe:

[1] Pagaczewski, Stanisław. Babia Góra, Gorce i Beskid Wyspowy. Warszawa: Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj”, 1951.
[2] https://limanowa.in/aktualnosci/powstanie-wieza-widokowa-ponad-700-osob-poparlo-petycje/81809
[3] Uchwała z 30 marca 2026 Nr XXIX/235/2026 Rady Miejskiej w Mszanie Dolnej
[4] https://limanowa.in/aktualnosci/widok-z-lesnego-molo-wciaz-tylko-na-papierze/81883
[5] https://limanowa.in/aktualnosci/jezowa-woda-zobacz-projekty-z-wizualizacjami-i-przekrojami/67963
[6] https://limanowa.in/aktualnosci/czeslaw-szynalik-skoro-jest-zakaz-to-nalezy-go-respektowac/71481
[7] https://www.petycjeonline.com/stop_zabudowie_polany_stumorgowej_pod_mogielic_w_beskidzie_wyspowym
[8] https://tvn24.pl/krakow/polana-stumorgowa-bedzie-bacowka-czy-noclegi-pod-mogielica-nadzor-budowlany-uchyla-decyzje-inwestor-moze-budowac-dalej-st7130864
[9] https://wyborcza.pl/51,177851,31617517.html#s=S.galeria-K.C-B.1-L.1.duzy
[10] Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa małopolskiego. Kraków: Sejmik Województwa Małopolskiego, 2018. Uchwała Nr XLVII/732/18, Dz. Urz. Woj. Małopolskiego, poz. 3215.
[11] Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Strategia Rozwoju Województwa „Małopolska 2030”. Kraków: Sejmik Województwa Małopolskiego, 2020. Uchwała Nr XXXI/422/20.
[12] Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Południowomałopolski Obszar Chronionego Krajobrazu. Uchwała Nr XII/…/2020 z 27 kwietnia 2020 r., Dz. Urz. Woj. Małopolskiego, poz. 3482; pierwotnie: Rozporządzenie Nr 27 Wojewody Nowosądeckiego z 1997 r.

Data dodania artykułu: 29. 05. 2026. W tekście wykorzystano fotografie dostarczone przez Autora oraz pochodzące z narzędzia TrekPLANNER.