O tatrzańskiej kozicy słów kilka

Links News Contact Us About Us Advertisement Terms of use FAQ Add story Partners Invite a friend Bookmark Angielski

Join now Login on site

Articles

Articles > TREKKING > O tatrzańskiej kozicy słów kilka

O tatrzańskiej kozicy słów kilka

20-01-15

TREKKING. Symaptyczne zwierzę patrzy na nas ze skalistej turni – nieraz zastanawiamy jak się jakim cudem ona tam wlazła i jak zamierza zejść? Czasem przypatruje się z daleka, zgrabnie czmychając jak tylko nieco się zbliżę, czasem pozwala podejść zupełnie blisko i niemal pozuje do zdjęcia. Chyba żadnego górskiego zwierzęcia nie witam z taką radością. Kozica występuje w godle Tatrzańskiego Parku Narodowego - a dla wielu z nas jest symbolem tych gór i sprawności jaką chcielibyśmy w nich osiągnąć.

Kozica tatrzańska, Rupicapra rupicapra tatrica, jest najdalej wysuniętym na północ podgatunkiem kozicy, wstępuje w Tatrach i Niżnych Tatrach. Przodkowie tych zwierząt najprawdopodobniej przywędrowały do nas z Azji. Kozice tatrzańskie są nieco większe i cięższe od swoich alpejskich sióstr, w przeciwieństwie do nich sporadycznie schodzą zimą poniżej granicy lasu; bliżej jej do kozicy karpackiej (ich linie gatunkowe rozdziaeliły się ok. 10 tys. lat temu). Długość ciała 110-135 cm, waga 18-48 kg, samce są wyraźnie większe i cięższe niż samice. Przedstawiciele obu płci mają niewielkie, lekko zakrzywione rogi nazywane hakami. Racie „zaprojektowane” są niczym najlepsze górskie obuwie: ich brzegi są twarde i zabezpieczają przed poślizgnięciem się na lodzie i śniegu, miękka i elastyczna część środkowa przylega ściśle do gładkich skał, a fałd skóry rozpięty między piętkami racic zapobiega zapadaniu się w śniegu i błocie. Silne tylne nogi ułatwiają szybkie i sprawne poruszanie się po stromych zboczach, brak obojczyka oraz specyficzne ułożenie kości udowej ułatwiają wykonywanie dłuższych skoków - nawet do 7 metrów. Kolor sierści zmienia się sezonowo, w zimie ubarwienie jest smolisto-czarne, latem brunatno-rude. Wymiana sierści na zimową, cieplejszą, odbywa się na przełomie września i października; z powrotem na letnią na przełomie czerwca i lipca. Wzdłuż grzbietu rosną długie, "ościste" włosy, stroszone w razie zagrożenia. Kozice odżywiają się najchętniej pokarmem roślinnym – pędami, liśćmi, korą. Żyją około 20 lat.

kozica pod Zadnim Granatem

Kozica na szlaku prowadzącym na Zadni Granat. W godzinach porannych dość często można spotkać te sympatyczne zwierzaki, niektóre nie są płochliwe i pozwalają podejść całkiem blisko.

fot.: Paulina Wojciechowska

Wiosną i jesienią TOPR i TANAP przeprowadzają corocznie akcje liczenia kozic. W 2014 zaobserwowano aż 1389 kozic, z czego 371 po stronie polskiej. W 2013 "inwetaryzacja" wykazała aż o 203 sztuki mniej, a w 2012 było ich 1096 - populacja wzrasta więc znacząco. Dawniej na kozice polowano masowo, dlatego już w 1868 roku w sejmie galicyjskim we Lwowie ogłoszono ustawę mającą na celu ochronę kozic i świstaków (pierwsza na świecie parlamentarna ustawa o ochronie gatunku zwierząt!). Mimo to sympatyczne zwierzaki nadal padały ofiarą kłusownictwa, tak że po II wojnie światowej po polskiej stronie naliczono zaledwie 26 sztuk. Dzięki rygorystycznej ochronie prowadzonej po obu stronach granicy i założeniu parków narodowych, populacja kozic stopniowo zwiększała się. Kolejny gwałtowny spadek ich liczby miał miejsce w latach 90., (w całych Tatrach było wówczas ok. 220 sztuk) - na szczęście populacja ponownie zwiększa się od początku XXI wieku. Ochrona kozic w Tatrach ma charakter bierny – to znaczy minimalizuje się wpływ negatywnych czynników związanych z działalnością człowieka.

kozica zimą

Kozica w zimowej szacie - nad Wielkim Stawem Polskim

fot.: Paulina Wojciechowska

Kozice tatrzańskie nie odbywają regularnych wędrówek, jeśli migrują to zwykle na dłuższe okresu – wpływa na to m.in. zmieniające się pogoda lub zbyt duży ruch turystyczny. Kozice przeczuwają m.in. wiatr halny – przemieszają się wówczas na stoki zawietrzne lub nawet w głąb lasów reglowych. W okresach szczególnie narażonych na lawiny trzymają się na bezpiecznych graniach lub schodzą poniżej granicy lasu. Mimo to corocznie znajdywane są szczątki kozic na powierzchniach po lawiniskach – jest to jedna z częstszych przyczyn ich śmierci. Najważniejszymi naturalnymi wrogami są rysie i wilki.

kozice pod Krzyżnem

Kierdel kozic w okolicach Krzyżnego

fot.: Paulina Wojciechowska

Samice kozic żyją w stadach zwanych kierdelami – liczących kilka-kilkanaście osobników, choć obserwowano i stada liczące 50 czy nawet 70 sztuk. Samce (capy) na ogół żyją samotnie, czasem w stadkach po 2-3 osobniki, przyłączają się do "rodzinnych" stad tylko podczas rui, późną jesienią. Ciężarne samice pod koniec ciąży oddalają się od stada. Latem zwierzęta żerują zwykle z samego rana, później odpoczywają, przeżuwając pokarm. Jeśli cały kierdel odpoczywa jednocześnie zwierzęta ułożone są w różnych kierunkach, tak, aby móc obserwować otoczenia. Ponownie żerują późnym popołudniem. Na noc wybierają zwykle zbocza urwiste i bezwietrzne, ich sen nie jest trwardy. Zimą kozice wykorzystują zwykle cały dzień do zdobywania pokarmu.

kozice w Dolinie Pięciu Stawów Spiskich

W godzinach popołudniowych często można zaobserwować kozice w Dolinie Pięciu Stawów Spiskich, w pobliżu Terinki

fot.: Paulina Wojciechowska

Kozice zaczynają się rozmnażać w wieku ok. 3-4 lat, a ciąża trwa 150-200 dni. Młode (jedno, maksymalnie dwa) rodzą się od kwietnia do czerwca. Młode koźlątko waży zaledwie 1-2 kg, mimo to już następnego dnia może chodzić za matką. W odosobnionym miejscu matka i młode pozostaje około 3 tygodni, w tym czasie koźlę uczy się skubać trawę - choć mleko będzie pić aż do jesieni. Później matki z młodymi łączą się w stada - a młode chętnie się ze sobą bawią: gonią się, tarzają, koziołkują, zaobserowano nawet zjazdy "na zadku" po płatach śniegu. Kozice nabywając przy tym zręczności, bardzo potrzebnej w ich późniejszym życiu na tatrzańskich halach i turniach...