Nanda Devi'39 czyli polskiego himalaizmu początki

Links News Contact Us About Us Advertisement Terms of use FAQ Add story Partners Invite a friend Bookmark Angielski

Join now Login on site

Articles

Articles > TREKKING > Nanda Devi'39 czyli polskiego himalaizmu początki

Nanda Devi'39 czyli polskiego himalaizmu początki

24-04-14

TREKKING/WSPINANIE. Cel naszej wyprawy leży przed nami. Prawdziwy dreszcz emocji przebiega mi przez plecy. Wydłużona, ostra grań odcina się wyraźnie na tle nieba. Urwiste, śnieżno-lodowe zbocza opadają gwałtownie. Wśród nich słabo rysuje się kilka mało wydatnych rynien czy żlebów. Jeden z nich powinien wyprowadzić nas na grań. Zarys niebosiężnego szczytu rozmazuje niesiony przez wiatr pióropusz śnieżny.” – napisał Janusz Klarner. Lubimy opowieści o sukcesach Polaków w himalaizmie, warto więc wiedzieć co nieco o pierwszej, przedwojennej jeszcze wyprawie...

Szczyt Nanda Devi znajduje się granicy Indii i Chin, w Himalajach Garhwalu. Góra uważana przez mieszkańców tych ziem za świętą. „Nanda” – to jedno z imion Kali, bogini śmierci, żony Sziwy „devi” znaczy tyle co „bogini”. Główny wierzchołek ma wysokość 7816 m.n.p.m., pozostałe to : Nanda Devi East (7434m.n.p.m. - połączony z głównym wierzchołkiem 3 kilometrową granią), Tirsuli (7074 m.n.p.m.), Dunagiri (7066 m.n.p.m.), Changabang (6864 m.n.p.m.) Wierzchołki otaczają kilkutysięcznymi ścianami tzw. Sanktuarium - trudno dostępny kocioł górski, z którego wypływa rzeka Rishi Ganga. Stoki masywu zbudowane są z prekambryjskich skał krystalicznych i metamorficznych. Pierwsze wejście na główny wierzchołek Nanda Devi miało miejsce w 1936 roku, dokonali tego Brytyjczycy Harold Tilman i Noel Odell – do czasu zdobycia Annapurny w 1950 roku był to rekord wysokości.

Nanda Devi

Masyw Nanda Devi (od lewej wierzchołek główny i wierzchołek zdobyty przez Polaków)

Licencja CC

W dwudziestoleciu międzywojennym polscy wspinacze mieli na swoim koncie wiele udanych przejść w Tatrach, ruszali także w Alpy, a nawet w Andy. Himalaje wciąż wydawały się niedostępne i nieco zbyt egzotyczne. Myślenie to starał się przełamać Adam Karpiński z Warszawy. Pierwszym celem miało być K2, Everest, który rozpalał wyobraźnię wielu wybitnych alpinistów, był wówczas „zarezerwowany” dla Brytyjczyków. W 1936 roku powołano Komitet Himalajski Klubu Wysokogórskiego, na czele z Karpińskim. Mimo starannie opracowanych planów treningowych i wniosków złożonych o kilka dziewiczych wówczas wierzchołków– Brytyjczycy zezwolili Polakom jedynie na wyprawę w Himalaje Garhwalu. Zdecydowano się na Nanda Devi East. Na wyprawę ruszyło czterech inżynierów: Jakub Bujak ("Kuba", ur. 1905), Janusz Klarner (ur. 1910, jego udział budził kontrowersję ponieważ nie miał większych osiągnięć górskich, był jednak skłonny wnieść do wyprawy znaczny wkład finansowy), Stefan Bernadzikiewicz ("Siam", ur. 1907) pod kierownictwem Adama Karpińskiego ("Akar", ur. 1897). Cały sprzęt wyprawowy, z wyjątkiem butów, został zaprojektowany przez Karpińskiego. Poza Januszem Klarnerem uczestnicy wyprawy legitymowali się sporym doświadczeniem w Tatrach, Alpach, górach Skandynawii i na Kaukazie. Adam Karpiński zdobył nawet andyjski Mercedario (6800 m.n.p.m.), a Jakub Bujak i Stefan Bernadkiewicz byli pierwszymi polskimi zdobywcami Szchary, najwyższego szczytu Gruzji, górującego nad Swanetią.

Inżynierowie opuścili Polskę w kwietniu 1939 roku – drogą morską udają się do Bombaju, skąd czekała ich jeszcze 48-godzinna podróż do podnóży gór (miejscowość Almora, leżąca na wysokości 1800 m.n.p.m.). Tutaj do wyprawy dołącza 6 Szerpów z Dardżylingu oraz oficer łącznikowy. Karawana trwała 10 dni, a bazę w dolinie Lawan na wysokości 4050 m.n.p.m. założono dopiero 25 maja. Działalność górska wypadła więc w okresie monsunowym, który na szczęście w Himalajach Garhwalu ma dość łagodny przebieg. Obóz pierwszy stanął na wysokości 4900 m.n.p.m, a obóz II na przełęczy Nanda Devi Khal (5910 m.n.p.m. - inaczej Przełęcz Longstaffa, od nazwiska Anglika, który dotarł tutaj jako pierwszy). Obóz III, na wysokości 6250 m.n.p.m. stanął po wznowieniu górskiej, uprzednio przerwanej licznymi dolegliwościami uczestników. Obóz IV postawiono na wysokości 6400 m.n.p.m., u stóp Wielkiego Uskoku, a ostatni obóz V, na wysokości 6930 m.n.p.m pojawia się 21 czerwca.

uczestnicy

Uczestnicy wyprawy w bazie

Pierwszy atak szczytowy miał miejsce 23 czerwca (Karpiński, Bujak), drugi - 30 czerwca (Bernadzikiewicz, Klarner, Bujak i trzech Szerpów). 2 lipca o siódmej rano do ataku rusza ekipa w składzie Bernardziewicz, Bujak, Klarner oraz Szerpa Dawa. Na wysokości ok. 7200 Bernadzikiewicz i Dawa rezygnują z dalszej wspinaczki, zawracają do obozu V.

"Bujak i Klarner pokonali więc Środkowy Uskok w trudnej wspinaczce po niekorzystnie uwarstwionych zaśnieżonych płytach skalnych. Dalsza część grani wymagała pracowitego rąbania i wybijania stopni w firnie o zmiennej konsystencji. Zaczął się wyścig z uciekającym czasem. Późnym popołudniem obaj wspinacze stanęli pod skałami uskoku szczytowego. Z dołu wyglądał on bardzo groźnie, teraz okazał się dość łatwy ze względu na dobre uwarstwienie skał. Klarner poszedł jako pierwszy i zaledwie po dwóch długościach liny niespodziewanie wynurzył się ze stromizn uskoku na olbrzymią śnieżną równień. To był szczyt Nanda Devi East!"

Był to wówczas szósty co do wysokości szczyt zdobyty przez człowieka.

Partie szcztowe Nanda Devi East

Pomimo osiągnięcia głównego celu wyprawa trwała nadal, próbowano zdobyć jeszcze kolejny wierzchołek masywu, Tirsuli (wymagało to przeniesienia bazy głównej do sąsiedniej doliny Milan). W nocy z 18 lipca na 19 lipca na obóz II na wysokości 6150 metrów zeszła potężna lawina, która pogrzebała Bernadzikiewicza i Karpińskiego – ich ciał nigdy nie znaleziono... Z kijów traserów zrobili krzyż i wbili w śnieg. Wyprawę przerwano. Dwaj pozostali uczestnicy ekspedycji rozpoczęli powrót do kraju. 3 września, a więc już po wybuchu II wojny światowej znaleźli się w Port Saidzie (Egipt). Jakub Bujak w czasie II wojny pracował w Wielkiej Brytanii jako specjalista w budowaniu silników lotniczych. W pierwszych dniach lipca 1946 roku wybrał się na wspinaczkę na nadmorskie skałki Kornwalii, z której nie wrócił. Ciała nigdy nie znaleziono, jego śmierć pozostała niewyjaśniona. Jakub Klarner dostał się do Polski, walczył w szeregach AK i uczestniczył w Powstaniu Warszawskim. We wrześniu 1949 roku wyszedł ze swojego mieszkania w Warszawie… i słuch po nim zaginął. Przygotowywał wówczas do druku książkę o wyprawie, podobno UB zażądało usunięcia jego nazwiska z karty tytułowej... Bardziej zabobonni twierdzą, że to, co spotkało uczestników wyprawy to klątwa mściwej bogini Nanda, której spokój zakłócono...

Po wojnie, w nowej rzeczywistości Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wyprawa została zapomniana. Książka Janusza Klarnera, Nanda Devi, została wydana dopiero w 1956, w czasie politycznej odwilży. Krótki film odnaleziono w archiwach brytyjskich... w 2008 roku. O wyprawie zaczęło być głośno z okazji jej 70-tej rocznicy i związanej z nią ekspedycji.

Nanda Devi East 2009

Nanda Devi 2009

fot. za Himalayan's Weblog

Kierownikiem wyprawy upamiętniającej pierwszy polski sukces w Himalajach został Narcyz Sadłoń, ponadto udział wzięli m.in. Jan Lenczewski (wnuk Jakuba Bujaka), Marcin Miotk, Grzegorz Mróz. Celem było zdobycie góry drogą pierwszych zdobywców. W ataku szczytowym udział wzięli Jarek Woćko oraz Daniel Cieszyński, jednak głównie z uwagi na fatalne warunki pogodowe nie udało się zdobyć szczytu (dotarli do wys. ok. 6900 m.n.p.m.). Wyprawa ustawiła w okolicach bazy tablice pamiątkową z napisem „Nanda Devi East, 2.7.1939, first ascent, A. Karpiński, J. Bujak, S. Bernadzikiewicz, J. Klarner POLAND”.”

Źródła:

Janusz Klarner, Nanda Devi, Wydawnictwo Stapis, Katowice 2011

Janusz Kurczab, Polskie Himalaje. Pierwsi Zdobywcy, Warszawa 2008

Stronka wyprawy 2009 http://nandadevi.pl

Tygodnik Podhalański http://24tp.pl/?mod=news&strona=1&kat=&id=5966&str=

Blog Himalayan's Weblog http://himalman.wordpress.com/2009/05/27/nanda-devi-east-expedition-2009-part-7-polish-to-celebrate-70th-anniversary-of-first-ascent/

Wspinanie.pl http://wspinanie.pl/2008/02/sensacyjne-odkrycie-anna-pietraszek-odnajduje-film-z-wyprawy-na-nanda-devi-east/

Nanda Devi na Summitpost: http://www.summitpost.org/nanda-devi/151914

Himalaiści, Wyprawy 1939-1980 https://www.youtube.com/watch?v=QQjsy_zmO6Q

Autorka: Paulina Anna Wojciechowska

Redaktorka Działu Trekking