Insurekcja pod Tatrami. Powstanie Chochołowskie 1846.

Links News Contact Us About Us Advertisement Terms of use FAQ Add story Partners Invite a friend Bookmark Angielski

Join now Login on site

Articles

Articles > TREKKING > Insurekcja pod Tatrami. Powstanie Chochołowskie 1846.

Insurekcja pod Tatrami. Powstanie Chochołowskie 1846.

15-09-11

muzeum

TREKKING. Kiedy śpiesząc się w stronę Wołowca lub Starorobociańskiego wędrujemy Doliną Chochołowską pomijamy zwykle niewielką tabliczkę zawieszoną na jednej ze skał Niżnej Bramy Chochołowskiej. Skała, na której wisi tabliczka nazwana jest Skałą Kmietowicza, a wmontowana w 1901 roku tabliczka poświęcona jest właśnie księdzu Kmietowiczowie, bohaterowi „Poruseństwa", czyli Powstania Chochołowskiego z 1846 roku.

„Poruseństwo" z Chochołowa miało być częścią ogólnonarodowego powstania z 1846, które do historii przeszło jako Powstanie Krakowskie. Być może pamiętamy z lekcji historii takie terminy jak Wolne Miasto Kraków i Towarzystko Demokratyczne oraz Ludwik Miersoławski, Edward Dembowski, Jan Tyssowski. Powstanie trwało bardzo krótko od 21 lutego do 4 marca, walki, zamieszki i wystąpienia miały miejsce głównie na terenie Krakowa i Galicji (Sanok, Krosno Jasło), ale także w Wielkopolsce i Królestwie Kongresowym. Już 22 lutego Kraków i okolice były wolne, pod broń zgłosiło się ok. 6 tys. ludzi choć broni starczyło jednak tylko dla 2 tys. Powstańcy bardzo szybko zostali pokonani. Do historii przeszła procesja na Podgórzu, na której czele szedł Edward Dembowski, z krzyżem w ręku - próbował wówczas przekonać chłopów do idei Powstania. Zginął, zastrzelony przez Austriaków.

Pamiętacie słynne zdanie z Wesela Wyspiańskiego „Myśmy wszystko zapomnieli / mego dziadka piłą rżnęli / myśmy wszystko zapomnieli"? Dotyczy ono powiązanej z Powstaniem Rzezi Galicyjskiej - krwawego powstania chłopskiego pod wodzą Jakuba Szeli przeciw możnym i urzędnikom carskim z lutego i marca 1946. Austriacy, chcący zapobiec przejściu chłopów na stronę powstańców, zaczęli rozpuszczać plotki o szykowanej przeciw chłopom akcji zbrojnej. Pogłoski trafiły na podatny grunt, wśród chłopstwa niechęć do Panów była bowiem powszechna. Zginęło wówczas ok. tysiąca osób, zrabowano kilkaset dworów. Zdarzało się, że zbrojne grupy atakowały oddziały powstańców. Okazało się wówczas, jak złudne są mrzonki o jedności Narodu.

muzeum

Przed rozwojem turystyki rodziny górlaskie żyły w ogromnej biedzie, w niewielkich chatach zamieszkiwało po kikanaście osób. Na zdjęciu eksponaty z Muzeum Powstania Chochołowskiego.

fot.: Muzeum Powstania Chochołowskiego.

Boheter tablicy, urodzony w 1819 roku ksiądz Leopold Kmietowicz był wikarym parafii w Chochołowie. Podczas studiów teologicznych w Krakowie zetknął się z Edwardem Dembowskim innymi działaczami partiotycznymi. Był jednocześnie żywo zaangażowanym w sprawę poprawienia sytuacji społeczno-ekonomicznej podhalańkich chłopów - należał więc do tych, dla których wolnośc Ojczyzny wiązała się z likwidacją społecznych niesprawiedliwości. Kiedy zbliżał się czas wybuchu przygotowywanego ogólnonarodowego powstania ksiądz Kmietowicz podczas kazań gorąco agitował swoich wiernych, aby wzięli w nim udział.

21 lutego 1946 wybucha powstanie pod Tatrami, rozpoczęte przez ks. Kmietowicza wraz z ks. Michałem Głowackim „Świętopełkiem" z Poronina, organistą Janem Kantym Andruskiewiczem, i Julianem Glolarem - poetą a zarazem działaczem politycznym. Powstańczy odział liczący zaledwie ok. 30 osób zaatakował wieczorem posterunek austriackiej straży granicznej. Następnego dnia udało się zdobyć komorę celną w Suchej Górze, po drugiej stronie granicy galicyjsko-węgierskiej, dzięki czemu zostały zapewnione środki finansowe dla powstańców. Wieczorem w Chochołowie zgromadziło się około pięciuset chłopów z sąsiednich wsi - między innymi Cichego, Dzianis z Witowa.

tablica

Tablica pamięci Księdza Kmietowicza w Dolinie Chochołowskiej.

fot.: Paulina Wojciechowska

Mimo początkowych sukcesów „poruseństwo" skierowane zarówno przeciwko austriackiemu zaborcy jak i przeciw samym feudałom, trwało zaledwie kilka dni. Austriakom udało się zmobilizować przeciwko powstańcom... mieszkańców sąsiednich wsi, między innymi Czarnego Dunajca. Około setkę powstańców wtrącono do więzień. Księdza Kmietowicza skazano na śmierć, jednak, gdy żaden biskup nie chciał zdjąć z niego święceń kapłańskich wyrok zamieniono na 20 lat więzienia.

Chłop podhalański cierpiał wiele niesprawiedliwości ze strony „Panów", niewiele mając możliwości walki poprawy swojego losu. Powstanie Chochołowskie było najbardziej wyraźnym protestem przeciwko zastanemu porządkowi świata.

Źródła:

Muzeum Powstania Chochołowskiego, Chochołów 75

Powstanie Chochołowskie, portal Interklasa

Leszek Migrała, Z rodu Kmietowiczłów

Autorka: Paulina Wojciechowska

Redaktorka Działu Trekking

Comments

by Marcin Konior 5358 day(s) ago
0 punktów
Bardzo ciekawy artykuł - to miło dowiedzieć się nowych rzeczy i historii o miejscach, w których się często bywa :)

BIEGI GÓRSKIE: czytaj

ROWERY GÓRSKIE: czytaj

SKITURY: czytaj

SPELEOLOGIA: czytaj

TREKKING: czytaj

WSPINANIE: czytaj

Links Contact Us About Us Advertisement Terms of use FAQ Add story Partners Bookmark