Hum – najmniejsze miasto świata z wielką duszą

Położony na wzgórzu Hum to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Chorwacji. Często określa się go mianem najmniejszego miasta świata – zamieszkuje go zaledwie kilkanaście osób, a mimo to posiada własnego „burmistrza” (żupana), wybieranego według średniowiecznego zwyczaju.

Historia Humu sięga wczesnego średniowiecza. Otoczony kamiennym murem, z wąskimi uliczkami i romańskimi kościołami, przypomina miejsce, w którym zatrzymała się historia. Jego centralny punkt stanowi kościół św. Hieronima z XII wieku, znany z dobrze zachowanych fresków oraz inskrypcji w głagolicy. Drugi kościół – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – reprezentuje styl klasycystyczny i pochodzi z początku XIX wieku.

Warto przespacerować się po brukowanych uliczkach Humu, zajrzeć do lokalnych galerii i warsztatów rzemieślniczych, a z murów obejrzeć panoramę zielonych wzgórz Istrii. Hum to nie muzeum, lecz żyjące miasteczko, w którym historia i codzienność przenikają się w najbardziej naturalny sposób. 

Parking jest jeden, znajduje się pomiędzy cmentarzem i kościołem św. Hieronima a murami miasteczka. Jest płatny, a wysokość opłaty to 3 euro za cały dzień. Współrzędne GPS: 45.3489225N, 14.0493072E. 

Roč – kolebka piśmiennictwa głagolickiego

Zaledwie kilka kilometrów od Humu leży Roč (Rocz) – urocze miasteczko, które przez wieki było jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych Istrii. To właśnie stąd wyrusza Aleja Głagolicy.

Roč był dawniej centrum nauki i piśmiennictwa w języku starosłowiańskim. W tutejszych kościołach i klasztorach przechowywano manuskrypty zapisane głagolicą – najstarszym alfabetem słowiańskim, opracowanym przez św. Cyryla i Metodego w IX wieku. Dla Chorwatów głagolica ma wyjątkowe znaczenie: była nie tylko pismem liturgicznym, ale i symbolem duchowej niezależności od łacińskiego Zachodu. 

W Rocu powstała pierwsza w Chorwacji drukowana książka — stało się to w 1483 roku. 

Spacer po Roču to podróż po miasteczku, w którym niemal każdy kamień opowiada historię. Warto zajrzeć do kościoła św. Antoniego, przespacerować się po rynku, a potem ruszyć na południe – ku Humowi, szlakiem liter i kamienia.

W Rocu znajdują się bezpłatne parkingi. My wybraliśmy jeden z nich — przy drodze dojazdowej do miasteczka. Jego współrzędne GPS to: 45.3941886N, 14.0463883E. 

Aleja Głagolicy – ścieżka liter i symboli

Pomiędzy Ročem a Humem rozciąga się Aleja Głagolicy (Aleja glagoljaša) – niezwykła ścieżka kulturowa o długości około 7 kilometrów. Powstała w drugiej połowie XX wieku z inicjatywy chorwackich artystów i naukowców, którzy chcieli uczcić znaczenie głagolicy dla tożsamości narodowej.

Trasa prowadzi spokojną, wiejską drogą przez pagórkowaty krajobraz Istrii, a wzdłuż niej ustawiono 11 monumentalnych rzeźb z kamienia. Każda z nich symbolizuje literę lub pojęcie związane z kulturą głagolicką – m.in. Stół Cyryla i Metodego, Lapidarium Glagolickie czy Klucz Humu.

Spacer Aleją Głagolicy to nie tylko lekcja historii, ale i wyjątkowe doświadczenie estetyczne. Kamienne pomniki wtopione są w naturę, a ich surowa forma idealnie współgra z ciszą i przestrzenią Istrii. To miejsce, w którym kultura łączy się z przyrodą – pomnik liter staje się częścią krajobrazu. 

Czym jest głagolica i dlaczego jest tak ważna?

Głagolica to najstarsze znane pismo Słowian, stworzone w IX wieku przez św. Cyryla i św. Metodego. To właśnie ono stało się fundamentem rozwoju języka liturgicznego i pisemnej kultury narodów słowiańskich.

W Chorwacji głagolica przetrwała najdłużej – używano jej w liturgii aż do XIX wieku. Była nie tylko alfabetem, ale też symbolem niezależności i tożsamości, szczególnie w regionach takich jak Istria czy Kvarner.

W Alei Głagolicy można dostrzec nie tylko litery, ale i symboliczne odniesienia do duchowej siły pisma: mądrości, wiary, tradycji. Każda z rzeźb ma swoje znaczenie – niektóre przypominają kształtem litery, inne przedstawiają sceny lub symbole nawiązujące do historii głagolickiego piśmiennictwa. 

Jak przebiega Aleja Głagolicy

Szlak zaczyna się w Roču i kończy przy bramie Humu. Wiedzie wzdłuż asfaltowej drogi, ale można go pokonać pieszo, rowerem lub nawet samochodem — jak my, zatrzymując się przy kolejnych pomnikach. Trasa liczy około 7 kilometrów i zajmuje 1,5–2 godziny spokojnego marszu.

Po drodze mijamy 11 rzeźb wykonanych przez artystów z Istrii. Ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe – każda z nich symbolicznie prowadzi w głąb historii, aż do Humu, który stanowi punkt kulminacyjny całego szlaku. Brama miasta jest ostatnim pomnikiem – „kluczem” do wiedzy i tradycji.

Spacer Aleją Głagolicy to podróż przez ciszę, naturę i symbolikę. Wokół rozciągają się oliwne gaje, winnice i łagodne wzgórza północnej Istrii. W powietrzu unosi się zapach ziół i sosen, a po drodze można spotkać tylko nielicznych turystów czy mieszkańców.

To idealne miejsce dla osób, które lubią łączyć kulturę z naturą, kontemplację z ruchem. Dla miłośników fotografii każde z kamiennych dzieł sztuki staje się niezwykłym kadrem. Dla pasjonatów historii to unikalna lekcja o kulturze słowiańskiej.

Hum, Roč i Aleja Głagolicy to jedno z najpiękniejszych i najbardziej symbolicznych miejsc w Istrii. To przestrzeń, gdzie można połączyć spokojny spacer pośród natury z odkrywaniem korzeni słowiańskiej kultury.

W Humie poczujesz ducha średniowiecza, w Roču – siłę tradycji piśmienniczej, a na Alei Głagolicy – magię liter wyrzeźbionych w kamieniu.

To podróż nie tylko geograficzna, ale i duchowa. Dla tych, którzy potrafią słuchać ciszy, ten szlak przemówi językiem sprzed tysiąca lat.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy?

• miasteczko Buzet, z fantastycznym widokiem
• Ścieżkę 7 Wodospadów
• Park Narodowy Ucka i szczyt Vojak

---

  

Przed zaplanowaniem wycieczki warto pomyśleć o ubezpieczeniu. 

 

Możesz skorzystać z porównywarki ofert towarzystw ubezpieczeniowych: