TREKKING. Hasło „Hohenlohe Tatry” odnosi się do działalności księcia Christiana Krafta von Hohenlohe Oehringen, jednego z najbogatszych arystokratów monarchii austro węgierskiej. Pod koniec XIX wieku przejął on ogromne tereny w Tatrach Bielskich i Jaworzyńskich. Góry potraktował nie jako wspólne dobro czy przestrzeń do ochrony, ale przede wszystkim jako prywatny obszar łowiecki. Myślistwo było jego największą pasją i to ono w dużej mierze zadecydowało o tym, jak wyglądało gospodarowanie w tej części Tatr przez kilkadziesiąt lat.

Sprowadzanie zwierząt i zmienianie przyrody

Hohenlohe rozpoczął intensywne „urządzanie” gór pod potrzeby polowań. Do Tatr sprowadzono m.in. żubry, koziorożce alpejskie, jelenie amerykańskie (wapiti) oraz inne gatunki jeleni. Część z tych prób zakończyła się fiaskiem, część pozostawiła trwały ślad w lokalnej faunie.

Nie chodziło jednak o ochronę przyrody w dzisiejszym rozumieniu, lecz o stworzenie jak największej populacji atrakcyjnej zwierzyny łownej. Ekosystem stał się narzędziem do realizacji hobby właściciela. 

Zasieki, druty i Zwierzyniec Jaworzyński

Duże obszary Tatr Bielskich zostały ogrodzone. Powstały zasieki, płoty i systemy drutów, które miały kierować zwierzęta w stronę wyznaczonych miejsc polowań. Do dziś w lasach i na grani Tatr Bielskich można natknąć się na ich resztki - zardzewiałe fragmenty ogrodzeń, często już wtopione w krajobraz.

Sercem całego przedsięwzięcia był Zwierzyniec Jaworzyński, czyli rozległy, zamknięty teren przeznaczony wyłącznie do hodowli i odstrzału zwierzyny. W pobliskiej Tatrzańskiej Jaworzynie powstał okazały zameczek myśliwski księcia.

Zameczek myśliwski w Tatrzańskiej Jaworzynie

Budynek przetrwał do dziś i pełni głównie funkcje reprezentacyjne. Jest jedną z ciekawszych pamiątek po epoce „arystokratycznych Tatr”. Co istotne z punktu widzenia turystów – można go zwiedzać bezpłatnie w każdy czwartek.

To materialny ślad czasów, gdy los dużej części gór zależał od decyzji jednego właściciela. 

Spór o Morskie Oko

Ambicje Hohenlohego sięgały dalej niż Tatry Bielskie. Książę próbował przejąć także okolice Morskiego Oka, twierdząc, że jezioro należy do jego dóbr. Sprawa trafiła do międzynarodowego sądu arbitrażowego.

Proces wygrał hrabia Władysław Zamoyski, działający w imieniu strony polskiej. Gdyby nie ten wyrok, jeden z najważniejszych symboli Tatr mógłby znaleźć się w rękach prywatnego właściciela.

Tysiąc zastrzelonych kozic i ograniczenie wypasu owiec w Tatrach

Skala polowań była ogromna. Według zachowanych danych książę osobiście zastrzelił około tysiąca kozic. Jednocześnie dążył do ograniczenia tradycyjnego wypasu owiec i bydła, uznając pasterstwo za przeszkodę w rozwoju „jego” populacji zwierzyny łownej.

Dla miejscowej ludności oznaczało to poważne zmiany i utratę części dotychczasowych źródeł utrzymania. Tatry coraz bardziej przestawały być przestrzenią użytkowaną wspólnie, a stawały się prywatnym terenem rekreacyjnym arystokraty.

---

Przed zaplanowaniem wycieczki w Tatry Słowackie warto pomyśleć o ubezpieczeniu. 

Możesz skorzystać z porównywarki ofert towarzystw ubezpieczeniowych:  

 

Pierwsze szlaki turystyczne

Nie wszystkie działania Hohenlohego miały wyłącznie negatywny charakter. Z jego inicjatywy wytyczono trzy szlaki turystyczne w tej części Tatr, co z czasem przyczyniło się do rozwoju ruchu turystycznego po południowej stronie tych gór. Był sprawnym organizatorem i potrafił narzucić określony porządek administracyjny na ogromnym obszarze.

Jak ocenić czasy Hohenlohego w Tatrach?

Bilans tej epoki jest trudny do jednoznacznej oceny. Z jednej strony dzięki niemu powstała infrastruktura, pierwsze szlaki, a Tatry zostały zauważone i stały się regionem turystycznym. Z drugiej masowe odstrzały, sztuczne manipulowanie przyrodą, zasieki oraz podporządkowanie całego obszaru jednej pasji: polowaniom zdewastowały naturalną tatrzańską przyrodę.

Z dzisiejszej perspektywy był to model gospodarowania bliższy prywatnemu folwarkowi, niż obszarowi górskiemu o wyjątkowych walorach przyrodniczych.

Historia, która powinna zostać przestrogą

Działalność księcia Hohenlohego pokazuje, jak łatwo Tatry mogły stać się ekskluzywnym terenem dla wąskiej grupy uprzywilejowanych osób. Skutki tamtych decyzji – zarówno w przyrodzie, jak i w krajobrazie – odczuwalne są do dziś.

Pozostaje mieć nadzieję, że ten rozdział historii już się nie powtórzy, a Tatry pozostaną przestrzenią wspólną, chronioną i dostępną dla wszystkich, a nie prywatnym rewirem łowieckim.