Articles
SPELEOLOGIA. - Mamo, tato, chcÄ™ pojechać w góry z przyjacióÅ‚mi, chcemy wejść na Giewont, zjeść oscypka, wejść do jaskini. Tak kiedyÅ› snuliÅ›my plany przed naszymi rodzicami i tym samym, prosiliÅ›my o przepustkÄ™ na piÄ…tkowo-niedzielnÄ… eskursjÄ™. OczywiÅ›cie, wszystko poszÅ‚o by gÅ‚adko, gdyby do dyskusji nie wkroczyÅ‚a ciocia Ziuta albo nie daj Boże, babcia Genowefa. - Dzieci kochane, o po co Wy tam chcecie iść, w jaskiniach żyjÄ… nietoperze które mogÄ… Wam siÄ™ zaplÄ…tać we wÅ‚osy, ugryźć do krwi. SÅ‚yszaÅ‚am nawet o zamieszkujÄ…cych groty wÅ›ciekÅ‚ych psach, mówiÅ‚a mi to taa..noo.. wiecie z kiosku, MaÅ„ka. Jakby byÅ‚o tego maÅ‚o, dziadek z demonicznym wzrokiem, pomieszanym z przerażeniem dorzuca coÅ› w bezzÄ™bnym beÅ‚kocie, o zamieszkujÄ…cych w nieprzerwanych ciemnoÅ›ciach, duchach i diabÅ‚ach...
Dawniej, jeszcze kilkadziesiÄ…t lat temu, część z tej potocznej "gadaniny", trwale wpisywaÅ‚a siÄ™ w postrzeganie żyjÄ…cych na staÅ‚e mieszkaÅ„ców jaskiÅ„. Ludność bardzo rzadko zapuszczaÅ‚a siÄ™ w okolice wystÄ™powania otworów grot, o wejÅ›ciu do Å›rodka nie byÅ‚o mowy. Pierwszymi, odważnymi, którzy Å‚amali przesÄ…dy ludowe, byli poszukiwacze skarbów (nagminnie na Podhalu) i pierwsi eksploratorzy. Wiele takich ciekawostek można wyczytać w książce Stefana ZwoliÅ„skiego " W podziemiach tatrzaÅ„skich", gdzie w epoce ich najwiÄ™kszego rozkwitu odkrywczego, panowaÅ‚y ciemne moce, duchy pilujÄ…ce wejść i wiara we wszech bogactwa, ukryte we wnÄ™trznoÅ›ciach Matki Ziemi.
DziÅ› okazujÄ™ siÄ™ jedno: co do tego ostaniego mieli racjÄ™, albowiem wnÄ™trze jaskini może zaskoczyć swym naturalnym piÄ™knem, różnorodnoÅ›ciÄ… flory jaskiniowej i licznie zamieszujÄ…cych ich wnÄ™trze, przedstawicieli fauny. Fauna bÄ™dzie kluczowym tematem tego artykuÅ‚u.
Ich niezwykÅ‚a różnorodność wynika ze specyficznego Å›rodowiska życia, najczęściej bez wahaÅ„ temperatur, jak ma to na zewnÄ…trz powierzchni ziemi, dużej wzglÄ™dnie wilgotnoÅ›ci i przede wszystkim ograniczonego i zupeÅ‚nego braku, Å›wiatÅ‚a sÅ‚onecznego. SkutkujÄ™ to tym, że w jaskiniach mamy do czynienia z gatunkami stworzeÅ„, które nie majÄ…c wielu przeciwników w Å‚aÅ„cuchu pokarmowym, tym samym stajÄ… siÄ™ zwierzÄ™ciami unikatowymi, endemaitami niejednokrotnie dawnych okresów geologicznych (to piÄ™kne uczucie, gdy odkopujÄ™ siÄ™ fragment jaskini, powstaÅ‚y na skutek osuwiska, ze Å›wiadomoÅ›ciÄ…, że ten akuratnie korytarz ma blisko 20 tysiÄ™cy lat).
Kolonia pajÄ…ków Meta menardi w Jaskini Magdy/KoÅ›cielec.
fot. Tomasz Jakubas
Najmniejszymi przedstawicielami fauny, sÄ… drobne stworzenia, zamieszkujÄ…ce najczęściej w wodach jaskiniowych, jeziorkach oraz w namulisku jaskini. Fachowo nazywamy je troglobiontami (i te dzielimy na bardziej uÅ›ciÅ›lone podgatunki). Najbardziej znanym przedstawicielem grupy jest studniczek (Niphargus, tzw. kiełż podziemny). Studniczki, należące do skorupiaków, można w samej Polsce podzielić jeszcze na kilka gatunków, mi osobiÅ›cie zawsze podoba siÄ™ nazwa Å‚aciÅ„ska Synurella ambulans, potocznie tÅ‚umaczÄ…c go sobie jako ambulans na sygnale :)
Drugi filar tworzÄ… troglofile. WystÄ™pujÄ… najczęściej i żyjÄ… w ziemi, pod kamieniami, gÅ‚azami, w warstwach przyotworowych. SÄ… już widoczne goÅ‚ym okiem, zwÅ‚aszcza imponujÄ…cych rozmiarów pajÄ…ki z gatunku Meta menardi, wraz z odnóżami do dÅ‚ugoÅ›ci piÄ™ciu centymetrów. Nie polujÄ… klasycznie jak domowe pajÄ…ki, budujÄ…c sieci, tylko tworzÄ… skomplikowany czasem system nici komunikacyjnych, sÅ‚użących również do przemieszczania. W zimie, potrafiÄ… migrować w gÅ‚Ä™bsze partie jaskini, ze wzglÄ™dów na spowolnione wydatkowanie zgromadzonej energii. Podobno ukÄ…szenie tego pajÄ…ka porównywalne jest do mocnego poparzenia albo użądlenia wiÄ™kszego owada np. szerszenia. Zdarza siÄ™ to jednak niezwykle rzadko i z natury pajÄ…k ten jest bardzo leniwy w dziaÅ‚aniach. W Polsce wystÄ™pujÄ™ pod nazwÄ… sieciarza jaskiniowego.
Podkowiec mały.
fot. Andrzej Węgiel
Trzeci poziom zamieszkania, zapeÅ‚niajÄ… troglokseny, które cechujÄ™ tylko tymczasowe "używanie" jaskini, jako ochronÄ™ przed warunkami atmosferycznymi, porami roku (zimowanie). Typowym ,każdemu znanym, czoÅ‚owym przedstawicielem podgrupy, jest nietoperz, obejmujÄ…cy na Å›wiecie grubo ponad tysiÄ…c gatunków, w Polsce obecnie rozpoznanych jest 25 gatunków. Najpopularniejszymi Å›a podkowce (maÅ‚y i duży), zamieszkujÄ…ce niemal caÅ‚y kraj, nietoperz o futerku jasnobrÄ…zowym, na brzuchu nieco jaÅ›niejszym, o szerokich skrzydÅ‚ach, charakterystycznie wiszÄ…cy, otulony szczelnie bÅ‚onami lotnymi skrzydeÅ‚.
Kolejnym przedstawicielem jest nocek duży, jeden z najwiÄ™kszych krajowych "latajÄ…cych myszy". Futerko szarobrÄ…zowe, sprawiajÄ…ce wrażenie wytarmoszonego pluszaka, o szerokich skrzydÅ‚ach. WystÄ™pujÄ™ też na ciemnych, wilgotnych strychach. W jaskiniach jest znacznie mniej spotykany, niż jego kuzyn z rodziny mroczkowatych (to nie o tych braci chodzi!), konkretnie nocek orzÄ™siony, który licznie zamieszkujÄ™ JurÄ™ Krakowsko-CzÄ™stochowskÄ….
Nocek duży.
fot. Andrzej Węgiel
Czwartą grupę zamykają przypadkowi goście, a to chroniący się lis, a to jakiś drobny owad czy chcrząszcz, i domniemam nawet że do niej zakwalifikował by się i człowiek, wszak musimy wiedzieć że jesteśmy gośćmi w czyimś domu. Grupę tą zwiemy tychotroglobiontami.
To tylko pojedyÅ„czy reprezentanci w/w podgrup fauny jaskiniowej. Temat jest bardzo ciekawy i wart wiÄ™kszego rozwiniÄ™cia o poszczególne gatunki. PamiÄ™tajmy jednak, że wiÄ™kszość jakiÅ„ podlega ochronie prawnej, nie tylko te w parkach narodowych, i wchodzenie do jaskiÅ„ winno wiÄ…zać siÄ™ z wysokÄ… kulturÄ… eksploratorskÄ… (należy brać pod uwagÄ™ zimowanie nietoperzy, obudzenie go, koÅ„czy siÄ™ zazwyczaj Å›mierciÄ…). CzÄ™ste sÄ… przypadki użytkowania jaskiÅ„ jako Å›mietniska czy kubÅ‚y do wypalania Å›mieci, na terenach zagospodarowanych. Zapraszam do zapoznania siÄ™z fascynujÄ…cym Å›wiatem jaskiniowej fauny, zabierzcie też ze sobÄ… kask, na szczęście nie przed ochronÄ… wÅ‚osów przed nietoperzami, ale nieszczęśliwymi urazami gÅ‚owy.
ŹródÅ‚o: źródÅ‚a internetowe ; materiaÅ‚y KA GB GOPR.
Autor: Tomasz Jakubas
Redaktor Działu Speleologia
- Tomek, dla mnie ten artykuł był jak dreszczowiec, zwłaszcza jak zacząłeś pisać o pająkach, bałam się co będzie na zdjęciach ;)) Artykuł bardzo ciekawy. Teraz wiem, że w jaskiniach są nie tylko nietoperze, ale też te najgorsze stworzenia, czyli pająki :))
- /"(należy brać pod uwagę zimowanie nietoperzy, obudzenie go, kończy się zazwyczaj śmiercią)."/ he,he,he trzeba jednak dodać że śmiercią nietoperzy w 99% a ten 1% to ten wystraszony turysta co przyrżnął w kamień uzbrojoną w kask ale jednak głową, po spotkaniu oko w oko z obudzonym nockiem który narobił wrzasku czym spowodował paniczna ucieczkę tegoż turysty . (umarł co prawda parę lat potem, śmiercią naturalna , ale Bóg wie czy przyczyna nie było to spotkanie z przedstawicielem chiropterus ...
Tomku , można jeszcze dopisać Pomornika do grupy troglofili, zwłaszcza tego pięknego niebieskiego co go znaleźliśmy w jaskini TRIM - Tak Rychu, ten pomornik piękny był, kolorki niespotykane. Do tego można dorzucić szczątki kostne pewnego przedstawiciela tychotroglobiontów :)
by 
by 
by