Articles
TREKKING. O Pirenejach sÅ‚yszaÅ‚am od lat - ostatnie dzikie góry w zachodniej części Europy, skaliste, rozlegÅ‚e, przyjazne wÄ™drujÄ…cym z namiotem. Skoro covidowe restrykcje, odwoÅ‚ywane loty i straszenie kwarantannÄ… kolejny rok ograniczajÄ… możliwoÅ›ci podróżowania i bezpieczniej jechać na urlop do strefy Schengen - decydujemy siÄ™ na Pireneje wÅ‚aÅ›nie. PrzeglÄ…dajÄ…c zdjÄ™cia i opcje transportowe z Barcelony odkrywamy przepiÄ™kny krajobraz - wysokich skalistych szczytów i licznych polodowcowych jezior. Zlokalizowanych w Parku Narodowym Aigüestortes i Estany de Sant Maurici, nazywanym w materiaÅ‚ach reklamowych “parkiem 200 jezior”.
Masyw Aigüestortes leży w centralnej części Pirenejów, w caÅ‚oÅ›ci poÅ‚ożony jest w hiszpaÅ„skiej prowincji Katalonia, na jej póÅ‚nocnym zachodzie. Park Narodowy Aigüestortes y Estany Sant Maurici zostaÅ‚ zaÅ‚ożony w 1955 roku, obecnie obejmuje ponad 40ha - z czego 14 ha to tzw zona interna gdzie ochrona jest najÅ›ciÅ›lejsza. Sam park jest sporo mniejszy niż region nazywany Aigüestortes - zwykle używam tego terminu w szerszym rozumieniu. Znakiem rozpoznawczym parku sÄ… malowniczo poÅ‚ożone polodowcowe stawy (po ktataloÅ„sku - estany) - jest ich ponad dwieÅ›cie. A samo sÅ‚owo “aigüestortes” odnosi siÄ™ do meandrów rzeki Riu de Sant Nicolau, gÅ‚ównej rzeki zachodniej części parku. Najwyższy szczyt masywu to Pic de Comaloforno (3029 m). Góry powstaÅ‚y okoÅ‚o 300 milionów lat, skaÅ‚y granitowe otoczone przez skaÅ‚y osadowe, Å‚upki i wapienie, które ulegÅ‚y sfaÅ‚dowaniu w okresie paleozoiku, a później kolejnemy w trzeciorzÄ™dzie. W okresie czwartorzÄ™du obszar pokryÅ‚y lodowce, których dziaÅ‚alność erozyjna wpÅ‚ynęła na ostateczne uksztaÅ‚towanie terenu. OkoÅ‚o 50 tys. lat temu duże lodowce wyrzeźbiÅ‚y U-ksztaÅ‚tne doliny, pozostawiajÄ…c liczne jeziora.
Przez masyw przebiega gÅ‚ówna graÅ„ Pirenejów - zatrzymujÄ…ca powietrze napÅ‚ywajÄ…ce znad Atlantyku. Pogoda jest tu lepsza niż w Kraju Basków, czy po fransuzkiej stronie... ale jednak dość czÄ™sto siÄ™ psuje. I zamiast pocztówkowych widoków mamy deszcz, wiatr i mgłę.
Szlaki i ważniejsze Å›cieżki w masywie sÄ… znakowane (gÅ‚ówne biaÅ‚o-czerwonymi paskami, pobocze - żóÅ‚tymi), choć nie zawsze to znakowanie jest dobrze widoczne w terenie. Dodatkowym znacznikiem sÄ… kamienne kopczyki. Trasy czÄ™sto prowadzÄ… przez kamienne rumowiska, czÄ™sto ich pokonywanie wymaga niezÅ‚ej gimnastyki (trochÄ™ jak na grani), a przechodzenie niektórych z ciężkim plecakiem stanowić może nie lada wyzwanie.
PóÅ‚noce rubieża masywu to Val d’Aran - jedyna dolina, która choć leży po póÅ‚nocnej stronie Pirenejów jest częściÄ… Hiszpanii, mówi siÄ™ tutaj po kataloÅ„sku i aranejsku (w ostatecznoÅ›ci po hiszpaÅ„sku
). Osadnictwo w tym regionie zaczęło siÄ™ już we wczesnym Å›redniowieczu - w dolinach, a także na zboczach gór znajdziemy wiele romaÅ„skich koÅ›cioÅ‚ów
Aigüestortes jest dość dobrze skomunikowany - szczególnie w okresie letnim. Z Barcelony możemy dojechać bezpoÅ›rednim autobusem Alsa do miejscowoÅ›ci Esterri d’Aneu/Valencia d’Aneu oraz Vielha (najwiÄ™ksza miejscowość w regionie). Przejazd trwa 4-5 godzin. W okresie czerwiec-wrzesieÅ„ do wszystkich mniejszych miejscowoÅ›ci, a także parkingów, gdzie zaczynajÄ… siÄ™ szlaki jeździ parkowy autobus - kursów jest ok. 4-6 dziennie. Dwa gÅ‚ówne kurorty to Espot leżący w poblizu jezioa San Maurici (Å›w. Maurycego) - bÄ™dÄ…cego w nazwie parku oraz Boi (1235 m) leżące na poÅ‚udniu w pobliżu w popularnej Vall de Boi. RomaÅ„skie koÅ›cioÅ‚y z tej okolicy wpisane sÄ… na listÄ™ UNESCO. Oba kurorty stanowiÄ… dobre bazy do jednodniowych wycieczek.

Aparcament Peulla - poÅ‚ożony na wys. 1900 metrów poczÄ…tek szlaku w kierunku Vall de Gerber i schronu Mataro - w sezonie do tego miejsca dojdziemy parkowym autobusem.
fot. Paulina Wojciechowska-Sutkowska
JeÅ›li planujecie samodzielnie gotować i chcecie kupić gaz - ostatnie miejsce, gdzie możemy go kupić to Leida - miasto leżące kilkadziesiÄ…t kilometrów od gór, niewielkie zapasy majÄ… tylko w Dekathlonie. Lepiej zaopatrzone sÄ…Ä… sklepy w Barcelonie. JeÅ›li macie gaz- pod żadnym pozorem nie korzystajcie z pociÄ…gów (np Barcelona-Leida). Kontrola bagażu, podobna do tej na lotnisku - i cenny nabytek lÄ…duje w Å›mietniku.
W Parku Aigüestortes jest gÄ™sta sieć dobrze zaopatrzonych schronisk umożliwiajÄ…cych wÄ™drówkÄ™ z lekkim plecakiem. Problemem jest tylko ich cena. W wiÄ™kszoÅ›ci wypadków nocleg kosztuje ponad 50 EUR za osobÄ™ - ze Å›niadaniem i obiadokolacjÄ…, które sÄ… obowiÄ…zkowe. Warunki noclegowe sÄ… typowe schroniskowe - pokoje kilku lub kilkunastoosobowe, z pryczami i materacami. My spÄ™dziliÅ›my w schronisku tylko jednÄ… noc - zdecydowaliÅ›my siÄ™ na Colomers, ale zwyczaje (reżim
)w innych dużych schroniskach sÄ… zwykle podobne. Do schroniskowych pokoi nie wchodzimy z plecakami, zostawiamy je na specjalnych póÅ‚kach przy wejÅ›ciu, do pokoi zabieramy tylko najpotrzebniejsze rzeczy. GorÄ…cy prysznic jest pÅ‚atny (3 EUR za 5 min). PosiÅ‚ki odbywajÄ… siÄ™ w wyznaczonych godzinach - Å›niadanie o 7:30, obiadokolacja o 19:00, sÄ… dość obfite i smaczne. Po godzinie 8:00 część dla nocujÄ…cych jest już niedostÄ™pna, wszyscy turyÅ›ci udajÄ… siÄ™ na szlaki. W Katalalonii przestrzegano covidowych restrykcji, obowiÄ…zywaÅ‚ limit poÅ‚owy miejsc,a poruszajÄ…c siÄ™ po schronisku trzeba nosić maseczkÄ™ (i naprawdÄ™ wszyscy jÄ… noszÄ…). Spać, jeść i myć zÄ™by można na szczęście bez :)

Schronisko Colomers nad jeziorem Estany Major de Colomers, 2125 metrów. Można stÄ…d zrobić 6 godzinnÄ… pÄ™tle po malownicznym Circ de Colomers - mijajÄ…c kilkanaÅ›cie polodowcowych jezior i jeziorek. Lub krótszÄ…, ok. 2-godzinnÄ… jeÅ›li np. akurat pada.
fot.: Paulina Wojciechowska-Sutkowska
W Pirenejach bardzo podkreÅ›la siÄ™, że schroniska należy rezerwować z wyprzedzeniem - szczególnie jeÅ›li wÄ™drujemy w sezonie turystycznym (lipiec-sierpieÅ„). Schroniska można rezerwować przez internet lub telefonicznie - przez centralÄ™ dla hiszpaÅ„skich schronisk. Poniżej lista:
Refugi Ernest Mallafré - 1885 m - w pobliżu Estany de San Maurici, 28 miejsc
Reflugi d’Estany Llong - 2000 m , 50 miejsc
Refugi Joan Ventosa i Calvell, 2220 metrów
Refugi Josep Maria Blanc - 2320 metrów - 40 miejsc
Refugi d’Amitges - 2380 m, 60 miejsc
Refugi de la Colomina - 2395 m - 50 miejsc
Refugi del Pla de la Font, 2015 metrów- 20 miejsc, poÅ‚ożone z dala od najbardziej popularnych szlaków, na piÄ™knej polanie z widokami na góry, we wrzeÅ›niu byÅ‚a dostÄ™pna tylko sala zimowa :)
Refugi de Saborédo - 2310 m - 27 miejsc
Refugi of Colomers 2125 m - 40 miejsc, położone w polodowcowym cyrku
Refugi dera Restanca -2010 m
Refugi Espitau de Vielha, 1630 - 50 miejsc - położone niedaleko tunelu Vielha i przystnku komunikacji publicznej
Refugi del Gerdar 1500 m. - 25 miejsc - poÅ‚ożone ok. 15 minut od przystanku komunikacji publicznej Port of Bonaigua, nie byÅ‚o obowiÄ…zkowego wyżywienia, ani reżimu godzinowego, maseczki obowiÄ…zywaÅ‚y mimo braku innych turystów.
Na terenie parku mamy także dwa bezpÅ‚atne schrony Matato i Besiberi. KorzystaliÅ›my z tego pierwszego i byÅ‚ naprawdÄ™ rewelacyjny - wygodny wyposażony w prycze i materace, niewielki stoli, apteczkÄ™, zestaw do wezwania pomocy przez radio. Jest Å›wietnÄ… alternatywÄ… dla drogich schronisk. Niestety - jeÅ›li chcecie spać w parku jedynÄ… opcjÄ™ jest korzystanie z oficjalnych opcji noclegowych - biwakowanie jest caÅ‚kowicie zakazane, jedynie w sytuacji awaryjnej możliwe jest rozbicie namiotu w strefie zewnÄ™trznej (zona periferisca), na jednÄ… noc. Motywowane jest to oficjalnie ochronÄ… przyrody - ale nie do koÅ„ca dajÄ™ temu wiarÄ™. Ceny schronisk, wymuszanie peÅ‚nego wyżywienia - to nic innego niż wyciÄ…ganie pieniÄ™dzy od lepiej sytuowanych turystów i zniechÄ™canie tych nieco mniej majÄ™tnych. Podczas naszego jedynego noclegu w schronisku w centrum parku zauważyliÅ›my, że prawie nie byÅ‚o tam mÅ‚odych ludzi - przeważali ci w wieku 50-60 lat.
Istnieje kilka możliwoÅ›ci omijania drogiego systemu. Dwa bezpÅ‚atne schrony, korzystanie ze schronisk czaswo zakmniÄ™tych, które zawsze majÄ… salÄ™ zimowÄ… zawsze otwartÄ…, nocowanie na kampingach u podóża gór (cena za namiot dla dwóch osób ok. 20 EUR).

BezpÅ‚aty schron Mataro, piÄ™knie poÅ‚ożony na wysokoÅ›ci 2460 metrów.
fot: Paulina Wojciechowska-Sutkowska
Najważniejszym szlakiem w Parku jest Carros de Foc, co po hiszpaÅ„sku oznacza "Rydwany Ognia". To trasa, która łączy dziewięć najważniejszych parkowych schronisk. Ponieważ wiele z nich znajduje siÄ™ w bliskich odlegÅ‚oÅ›ciach, ok 2-3 godziny marszu (tylko dwa odcinki to 4-6 godzin) może być dostÄ™pna także dla mniej sprawnych piechurów. Choć oczywiÅ›cie obycie z wysokogórskimi szlakami jest konieczne (podejÅ›cia na przełęcze, Å‚atwe odcinki grani). Wymaga też niestety dość zasobnego portfela - ze zwglÄ™du na wspomniane wczeÅ›niej ceny schornisk :( Klasyczny wariant szlaku to 55 km, ponad 9 tys metrów przewyższeÅ„ a jego przejÅ›cie zajmuje zwykle 5-7 dni. Najwyższy punkt na trasie to przełęcz Coll de Contraix, o wysokoÅ›ci 2745m n.p.m. PÄ™tle standardowo zaczyna siÄ™ i koÅ„czy w schronisku Restanca. Szlak ma swoje warianty - nieco bardziej wymagajÄ…cy Carros de Foc Plus oraz wersjÄ™ dzieciÄ™cÄ….
OczywiÅ›cie najÅ‚atwiejszymi szlakami w parku sÄ… te podejÅ›ciowe do schronisk - w wiÄ™kszoÅ›ci przebiegajÄ…ce wzdÅ‚uż dróg, po których da siÄ™ przejechać samochodem. Nie oznacza to jednak, że turysta musi kilka godzin zasuwać po asfalcie i być mijanym przez haÅ‚aÅ›liwe auta - czÄ™sto nieopodal drogi prowadzi wygodna Å›cieżka przez łąki i lasy. W pobliże wiÄ™kszoÅ›ci schronisk nie można podjechać samochodem prywatnym - ale jest możliwe wynajÄ™cie taksówki 4x4.
Chyba najpopularniejszy miejscem w caÅ‚ym parku jest Estany de San Maurici - Å‚atwo dostÄ™pne z Espotu (dzielonÄ… parkowÄ… taksówkÄ… dojedziemy bezpoÅ›rednio nad jezioro, koszt tam i z powrotem 10 EUR). Nad jeziorem pocztówkowy widok na dwuwierzchÅ‚kowy Els Encantats (czyli - zaczarowani - wg miejscowych wierzeÅ„ to zaklÄ™ci w kamieÅ„ myÅ›liwi). Inne czÄ™sto odwiedzane i popularne trasy spacerowe to:
- La Cascada de Gerber - wodospad znajdujÄ…cy siÄ™ nieopodal drogi łączÄ…cej Esterri d’Aneu z VielhÄ…
- La Vall de Monestero .
- El mirador del Estany de Sant Maurici - 7,5 kilometrowa trasa w pobliżu jeziora San Maurici, docierajÄ…ca do punktu widokowego na wys. 2190 metrów oraz piÄ™knego wodospadu Ratera
- Camino de Sant Maurici al Portarró
- Ruta de la Marmota - czyli trasa świstaka
- Planell d'Aigüestortes, - trasa prowadzÄ…ca z okolic Boi, ok. 15 km marszu.

Widok z Pic d'Amitges w kierunku jeziora i schroniska o tej samej nazwie, w dole słynne iglice
fot.: Paulina Wojciechowska-Sutkowska
Pireneje kataloÅ„skie swoim wyglÄ…dem przypominajÄ… Tatry - szczyty sÄ… skaliste, czÄ™sto niedostÄ™pne dla zwykÅ‚ych turystów. W masywie znajdziemy jednak trochÄ™ szczytów “trekkingowych”, których zdobycie nie wymaga umiejÄ™tnoÅ›ci wspinaczkowych. Poniżej niektóre z nich.
Pic d’Amitges (2851 m n.p.m.) - Å‚atwo dostÄ™pny ze schroniska Amitges, a także w ramach jednodniowej wycieczki z Espotu i z bezpÅ‚atnego schronu Mataro. Z Coll d’Amitiges po poÅ‚udniowej stronie grani na szczyt prowadzi wygodna Å›cieżka z niewielkÄ… ekspozycjÄ… i maÅ‚ymi trudnoÅ›ciami technicznymi. Niech was nie mylÄ… "wyskakujÄ…ce" w internecie zdjÄ™cia strzelistych iglic - one sÄ… dla wspinaczy, wÅ‚aÅ›ciwy szczyt leży za nimi i jest naprawdÄ™ Å‚atwy - wiem, co mówiÄ™, bo udaÅ‚o mi siÄ™ wejść osobiÅ›cie. Panorama piÄ™kna i badzo rozlegÅ‚a - widać kilka pirenejskich pasm, na czele z najwyższym w Pirenejacg Pico Aneto.
Pic de Monestero, 2 877 m - wejÅ›cie na niego to zaledwie póÅ‚ godziny z Coll de Monesto, leżącej na Carros de Foc
Tuc de Ratera, 2856 m., w pobliżu jeziora San Maurici
Lo Tesol (2699 m) przez Lo Pineto i Rosa Blanca - dostępny ze schroniska Pla de la Font. Ze względu na ciężkie plecaki byliśmy tylko na Pineto, trasa łatwa - ale dalej grań jest już mocno skalista

Widok z podejÅ›cia na Lo Pineto na otoczenie doliny rzeki Escrita, której dnem biegnie droga z Espotu do Estany San Maurici
fot. Paulina Wojciechowska-Sutkowska
*
Pireneje to takie miejsce na mapie zachodniej Europy, gdzie możemy cieszyć siÄ™ wiÄ™kszÄ… wolnoÅ›ciÄ…, choć Aigüestores poazuje, że może ona być coraz bardziej ograniczana na rzecz komercji i drożyzny. Bo jeszcze w okolicach 2015 roku można byÅ‚o legalnie biwakować przy schroniskach. RozlegÅ‚ość pirenejskich masywów, bezpÅ‚atne schrony i oddalenie od dużych miast sprawia jednak, że wciąż da siÄ™ tutaj znaleźć przyjemne do wÄ™drowania szlaki. A jeÅ›li tylko pogoda choć trochÄ™ dopisze - góra, jeziora, lasy i rzeki - tworzÄ… niesamowity wysokogórski pejzaż, który nie może nie zachywać 
Paulina Anna Wojciechowska-Sutkowska
Redaktorka Działu Trekking
Linki, źródÅ‚a
Key Reynolds, Pireneje, Tom II Hiszpania. Andora i Pirenejski Szlak Wysokogórki, Sklep Podróżnika, Warszawa 2018
Strona poświęcona szlakowie Carros de Foc https://www.carrosdefoc.com/en/