Linki News Kontakt O nas Reklama Regulamin FAQ Dodaj opinie Partnerzy Zaproś znajomego Dodaj do ulubionych Angielski Polski
Angielski Polski
Artykuły
Wieje wiatr ... halny
10-08-13

HalnyTREKKING.„Przed samym zmierzchem pojawił się od strony Czerwonych Wierchów rudawy obłoczek, który przewiał szybko i rozstrzępił się bez śaldu na Giewoncie. Za nim wypełzła na niebo od Doliny Kościeliskiej brzydka chmura, jedna, druga, trzecia, szybko przelatywały na wschód. Powietrzem szedł jakby zaduch, kładł się na wsi ciepłym tchnieniem, zwiastując wiatr od gór. Wkrótce chmirzyska zasłały doszczętnie niebo w południowo-zachodnim kącie krajobrazu. Sał się słyszeć jakby odległy, wszechograniający szum potoku, suchy szelest wdrażający się w uszy. Wzmogło się ciepło, niezwykłe jak na kwiecień, który stanowił dopiero przedwiośnie w górach. Nadchodził wiatr halny. (...) Mieszkańct wsi Zakopane znali dobrze ten wiatr życiodajny i niszczący. Zżyli się z nim, nawiedzał ich o każdej porze roku, bił bez opamiętania. Bez niego góry nie byłyby górami. Czuli jego nadejście kilka dni przedtem" - pisał Jerzy Kulek w Księdze Tatr.


Halny jest wiatrem typu fenowego, wieje zarówno w Karpatach i Sudetach, choć najsilniejszy i najbardziej „widowiskowy" jest na Podhalu. Powietrze znajdujące się w ruchu natrafiając na przeszkodę w postaci łańcucha górskiego wznosi się po stokach dowietrznych, ochładzając się ok. 1° na 100m., jednocześnie wzrasta jego wilgotność. Jeśli w powietrzu znajdowała się para wodna - następuje jej skraplanie, zaczynają się tworzyć charakterystyczne, podłużne zwały chmur nad górami. dalsze ochładzanie się przebiega już wolniej, ok. 0,6 stopnia na 100 metrów. Powietrze spadające po stokach zawietrznych ponownie się ociepla, ok. 1 stopnia na 100 metrów, to znaczy jest cieplejsze niż przed dotarciem do łańcucha Tatr - czasem nawet 10-15 stopni w ciągu kilku godzin (notowano np. 25 stopni w maracu w Krakowie czy Bielsku-Białej albo 20 w Tarnowie w grudniu 1989!). Jednocześnie obniża się wilgotność powietrza i szybko wzrasta prędkość wiatru. Halny pojawia się najczęściej zimą, a także późną jesienią i wiosną, wieje najczęściej około dwóch dni. Kończy się opadami deszczu lub śniegu, często bardzo obfitymi. Gwałtownie wzrata zagrożenie lawinowe. Średnia liczba dni w roku z wiatrem halnym wynosi 20 dla Zakopanego i 82 dla Kasprowego Wierchu. Na wiosnę halny sprzyja topieniom olbrzymich mas śniegu. Jesienią przyspiesza dojrzewanie zbóż i nasion.


Halny

Charakterystyczne chmury zwiastujące nadejście wiatru halnego.

fot. Tomasz Skoworński, licencja CC


Odowiednik halnego w Alpach to föhn, w Karpatach Rumuńskich to austrul, w północnoamerykańskich Górach Skalistych to chinook, w chilijskich Andach puelche, w argentyńskich - zonda, "bohorok" na Sumatrze, koembank na Jawie, berg wind w Afryce Południowej. Silny wiatr, tak bardzo wpływający na klimat i ludzi na całym globie doczekał się lokalnych nazw - a to znaczy, że jest dla mieszkańców tych regionów istotny.


Efektem mocniejszego powiewu przez halnego są dziesiątki połamanych drzew, oderwane dachami czy kominami, awarie sieci elektrycznych. W komunikatach TOPRu możemy przeczytać radę o zaniechaniu wyjść w góry, bowiem nawet w dolince reglowej narażenie jesteśmy na liczne niebezpieczeństwa - jak choćby łamiące się drzewa... Osobiście dane mi było doświadczyć halnego podczas zimowego kursu turystyki, w połowie grudnia 2011 roku. Najgorsze nie były wcale podmuchy silnego wiatru, choć nie brakowało jakoś strasznie dużo, żebym wylądowała w Czarnym Stawie (bezcenne wsparcie czekana!) - ale drobinki śniegu, które niemiłosiernie kłuły w twarz i sypały w oczy, jakby ostrym piaskiem. W tych warunkach wielu z nas szło z tylko jednym okiem półotwartym - na szczęście wszyscy szczęśliwie i bezpiecznie dotarliśmy do schroniska Smile. Halny na tatrzańskiej grani może być solidnym zagrożeniem dla życia, ci których zaskoczył, aby przeżyć czołgają się na czworakach. Gdy wiał na grani Babiej Góry (gdzie na ogół jest znacznie słabszy niż w Tatrach) jeszcze w piętrze kosówki wypicie herbaty było wyzwaniem - zwyczajnie wywiewało ją zanim trafiła do nieodległego przecież kubka ...


Najdłużej wiejący wiatr halny zanotowano w 1951 - trwał aż 11 dni. Tzw.halny stulecia" wiał w maju 1968 roku (na halny nałożył się wówczas tzw. niskotroposferyczny prąd strumieniowy), na Kasprowym Wierchu zanotowano prędkość 80 m/s, czyli 288 km/h [!]. Pomiaru dokonywał pracownik obserwatorium Apoloniusz Rajwa, asekurowany liną taternicką. Wiatr porywał kamienie wielkości pięści i ciskawł w budynek obserwatorium, porwał też olbrzymie deski, które miały służyć budowie wyciągu w Dolinie Goryczkowej i przerzucił je do Gąsienicowej. W dolinie  pojawiła się wówczas mini-trąba powietrzna, która wyssała częśc wody z Dwoistego Stawu Gąsienicowego, aby następnie rozprysnąć się na Kościelcu. Powalonych zostało wówczas około pół miliona drzew... W Zakopanym prędkość wiatru znacząco spadła, do 45 m/s, czyli do siły która zrywa dachy. Odnotowano wilgotność powietrza rzędu 23%, czyli porównywalną tej na Saharze.


Nadajejscie wiatru halnego  źle znoszą przewlekle chorzy, szczególnie cierpiący na choroy serca i układu krążenia (podobno wiejący halny przyczynił się do śmierci Juliana Tuwima), kiedy wieje ten wiatr nasilaja się bezsenność i stany depresyjne, odnotowuje się wówczas więcej samobójstw. Najgorzej jest na kilka, kilkanaście godzin przed pierwszym powiewiem, z powodu gwałtownych skoków ciśnienia. Co ciekawe, zjawiska te dotyczą nie tylko Zakopanego i Podahala (halny „dowiewa" do Krakowa czy miast aglomeracji górnośląskiej) - także krakowskie pogotowie znacznie częściej wyjeżdża wówczas do zawałów serca. Statystycznie częstsze są nawet ... porody oraz  interwencje policji np. z powodu rodzinnych awantur Smile A nawet i Warszawiacy potrafią zrzucić swoją migrenę na powiewy tegoż wiatru.


Witkiewicz - Halny

Stanisław Witkiewicz, Wiatr halny (1895)

 

Halny inspiruje artystów, szczególnie tych głęboko związanych z Tatrami. Głównym bohaterem Ballady o Niemrawcu Jana Pawlikowskiego - jest właśnie wiatr halny. O halnym powstało wiele wierszy - jednen z nich autorstwa młodpolskiego poety Jana Kasprowicza (fragment poniżej). "Klimat" halnego wspaniale oddaje obraz Witkiewicza z 1895 roku (powyżej)- Wiatr halny. Wiatr ten jest oczywiście tłem wielu opowieści związanych z Tatrami - bo jest ważnym elementem tatrzańskiej sceneri...


Huczy nade mną halny wiatr... Na drogi
Jego przemocy, po których Zagłada
I Ból pospiesza, duch się mój wykrada,
Świeżo uskrzydlon, żądny łez i trwogi.


Linki:

Halny Stulecia - Tygodnik Podhalański http://24tp.pl/?mod=news&strona=1&kat=72&id=&typ=g&id=1077

Halny Stulecia - Kronika Polska http://www.kronikarp.pl/szukaj,31662,tag-689416,strona-6

Halny w Dolinie Pięciu Stawów Polskich: http://www.youtube.com/watch?v=Os_D_CUts94

Wiatr halny, Jan Kasprowcz: http://www.tatrzanskieszlaki.pl/i/Wiatr-halny-166.html

Humor - Halny na nonsensopedii http://nonsensopedia.wikia.com/wiki/Halny




Autorka Paulina Anna Wojciechowska

Redaktorka Działu Trekking


Komentarze
  • Nie ma żadnych komentarzy
Copyright by planetagor.pl